Shkup, 11 nëntor – Investigimet për cilësinë e ajrit në shkollat publike dhe çerdhet e kryera në pesë komuna (Gostivar, Strugë, Kumanovë, Strumicë dhe Kavadar) kanë treguar se problemi është i ngjashëm me atë me ajrin e ambientit, sepse tejkalohet kufiri i grimcave të ngurta, ndërsa ndotësit e tjerë, si gazrat dhe bioaerosolet, ishin brenda kufijve të pranueshëm. Ndryshe nga ndotja e jashtme, ka më shumë mundësi për t’u përballur me problemin e ndotjes së brendshme.
Studimi është pjesë e projektit për trajtimin e ndotjes së ajrit në pesë komunat e përmendura, i zbatuar nga UNDP-ja dhe me mbështetje financiare nga Suedia. Rezultatet i prezantoi profesori nga Universiteti i Shtipit, Dejan Mirakovski, i cili për mediat tha se në një periudhë gati njëvjeçare, sipas metodologjisë së rekomanduar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), kanë arritur të analizojnë cilësinë e ajrit në mjediset ku qëndrojnë fëmijët dhe nxënësit.
Ai theksoi se në përgjithësi nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet ajrit të jashtëm dhe atij të brendshëm dhe se në dimër, kur përqendrimet e grimcave të ngurta janë jashtëzakonisht të larta jashtë, nuk ka depërtim në ajrin e brendshëm sepse sot ka izolim më të mirë dhe ndërtesat janë energjikisht efikase. Thënë kjo, gjatë dimrit ka përqendrime më të ulëta në ambiente të brendshme, por gjatë verës përqendrimet e grimcave të dëmshme janë më të larta në ambiente të brendshme sesa në ajrin e jashtëm.
“Mesatarisht ne i tejkalojmë me gati dy herë rekomandimet e OBSH-së, ndaj është e nevojshme të merren masa që do t’i bënin kushtet në shkolla dhe kopshte të shëndetshme dhe të sigurta për fëmijët dhe mësuesit. Në përgjithësi, ne thithim ajër të ndotur, si brenda ashtu edhe jashtë, ndërsa ajri i brendshëm ndoshta është problem më i madh për ne, sepse ne, veçanërisht në periudhën e dimrit, qëndrojmë brenda më shumë se se jashtë”, tha Mirakovski.
Megjithatë, ndryshe nga problemi i ajrit të ndotur jashtë, ka shumë zgjidhje për ajrin e brendshëm – nga sistemet moderne të ventilimit deri te sistemet e thjeshta të pavarura të filtrimit të ajrit që, sipas tij, mund të zvogëlojnë 80-90 për qind të përqendrimeve të grimcave të ngurta në ajër.
Rezultate të mira dhe të shpejta, sipas Mirakovskit, mund të arrihen edhe me masat më të thjeshta higjienike – pastrimin më të shpeshtë, përdorimin e këpucëve apo rrobave vetëm për hapësirën e brendshme dhe jo qëndrimin me rrobat e jashtme.
I pyetur se në cilën nga pesë komunat e përfshira nga projekti ndotja ishte më e madhe në shkolla dhe kopshte, ai u përgjigj se konstatimet ishin të ngjashme në të pesë komunat.
“Nuk ka dallim mes sezonit të ftohtë dhe të ngrohtë, ashtu si ajri i ambientit dhe vlerat janë të ngjashme, duke filluar nga 42 ose 43 deri diku rreth 80 mikrogramë për metër kub, përqendrimet mesatare dhe PM 2.5. Maksimumi është 25 për tetë orë ajër të brendshëm, vlerat e ambientit dhe të brendshëm janë të ndryshme”, shtoi Mirakovski.
Sipas ambasadores suedeze Ami Larson Xhain dhe përfaqësuesit të përhershëm të UNDP-së Armen Grigorjan, konstatimet e sondazhit do të ndihmojnë pesë qytetet në trajtimin e problemit.
“Ne besojmë se çdo hap në këtë rrugë ndërton vrullin shtytës drejt arritjes së ndryshimeve. I jemi mirënjohës komunave të Kavadarit, Strumicës, Gostivarit, Kumanovës dhe Strugës për bashkëfinancimin e këtyre investimeve të planifikuara në një shumë totale prej gati një milion euro”, tha ambasadori i Suedisë.
Grigorjan theksoi se ndotja e ajrit ndikon në shëndetin dhe produktivitetin në vendin e punës.
“Deri më tani iniciativa jonë është bërë në gjashtë komuna ku është ekzaminuar cilësia e ajrit të brendshëm dhe të jashtëm dhe jemi të hapur për bashkëpunim me komunat e tjera dhe me autoritetet e tjera shtetërore në nivel qendror”, shtoi përfaqësuesi i UNDP-së.
Ministri i Shëndetësisë, Arben Taravari, në lidhje me trajtimin e ndotjes në vend, ka treguar se Qeveria ka miratuar një projekt të Ministrisë, i cili duhet të funksionojë deri në fund të vitit të ardhshëm.
“Bëhet fjalë për 10 spitale ku ngrohja standarde do të zëvendësohet me mazut dhe naftë dhe do të përfshihen metodat e ngrohjes që nuk ndotin ajrin. Qeveria merr pjesë, por kemi edhe donacione nga organizata joqeveritare. Shpresoj se ky projekt do të ndihmojë shumë”, tha Taravari.
Ai theksoi se ajri i ndotur është veçanërisht i dëmshëm për kategoritë vunerabël të njerëzve, si dhe tha se ne kemi mjaft ambiente në vend për të përfshirë pacientët (fëmijë dhe të rritur) me sëmundje të mushkërive.
Sipas ministres së Arsimit dhe Shkencës, Vesna Janevska, cilësia e ajrit është jashtëzakonisht e rëndësishme, sidomos në shkolla, sepse, siç tha ajo, ai ndikon në zhvillimin psikofizik të nxënësve, në aftësinë e tyre për të menduar, për t’u përqendruar, për të qenë kreativë, por ndikon edhe tek mësuesit.
“Shteti duhet të punojë për përmirësimin e kushteve të jetesës dhe punës në të gjithë mjedisin, por sigurisht intensivisht edhe në shkolla. Në këtë drejtim, ne po punojmë për efikasitetin energjetik të shkollave për të reduktuar emetimin e dioksidit të karbonit. Natyrisht, po punohet edhe për ndryshimin e sistemeve të ngrohjes, por ajo që është gjithashtu shumë domethënëse, do të punojmë edhe në edukimin për ruajtjen e mjedisit”, tha Janevska.
Zëvendësministri për politikë sociale, demografi dhe rini, Gjoko Velkovski, tha se ky është një problem alarmant, për të cilin dëshmon edhe fakti i një numri të madh të fëmijëve të shtruar në spital me sëmundje të mushkërive dhe të frymëmarrjes.
“Të gjithë duhet të mbledhim forca së bashku dhe të bëjmë një plan konkret dhe të fillojmë luftën kundër ajrit të ndotur dhe si ta zvogëlojmë atë ndikim, para së gjithash tek më të rinjtë tanë”, tha Velkovski.
Ai theksoi se Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë ofron bllok subvencione për çerdhet në nivel lokal dhe me ato mjete, tha ai, mund të blejnë pastrues ajri.
“Si Ministri, në buxhetin e ri do të shikojmë mundësinë që të ndihmojmë drejtpërdrejt në zgjidhjen e kësaj çështjeje, së paku në nivel minimal apo lokal, që nuk është zgjidhje, por ndoshta ndonjë parandalim në këtë situatë”, shtoi Velkovski.